Dit is een elektronische editie van de registers die door de klerken van de graven van Holland, Zeeland en West-Friesland werden bijgehouden gedurende de periode 1299-1345. Daarin zijn, met enkele aanvullende registraties, ruim 3500 oorkonden en andere teksten betreffende het grafelijk bestuur opgetekend, die hier alle worden uitgegeven.
Deze editie van de registers van de Hollandse grafelijkheid is opgezet en uitgevoerd door J.W.J. Burgers, in het kader van het programma ‘Vertegenwoordiging en bestuur in Nederland’ onder leiding van I.J.A. Nijenhuis. De bewerker werd geassisteerd door A. Langeveld-Kleijn (†), G.A.M. Van Synghel en R. Siemens. Voor het ontwerp van de invoer- en gebruikersapplicatie en van de website tekende de afdeling ICT van het Huygens ING, met name D.J. van Rhijn en F.G. Hoekstra. De fotografie van de registers was in handen van A.F.W. van Weperen.
Wetenschappelijke ondersteuning ontving het project van een externe begeleidingsgroep bestaande uit mevr. prof. dr. Th. de Hemptinne, prof. dr. P.A. Henderikx, drs. G. van Herwijnen, prof. dr. P.C.M. Hoppenbrouwers en prof. dr. J.G. Smit.
Deze publicatie kwam mede tot stand dankzij de welwillende medewerking van het Nationaal Archief.
Registers van de Hollandse grafelijkheid 1299-1345
Registers van de Hollandse grafelijkheid 1299-1345
Voor meer informatie over de registers en de gebruikte editiemethode zie in het linkermenu onder de knop ‘Inleiding’.
Via de knop ‘Overzicht‘ vindt men een chronologische lijst van alle uitgegeven teksten. Het zoekvenster, met een korte handleiding, kan worden benaderd via de knop ‘Zoeken‘. Zowel vanaf het overzicht als vanaf de resultaten van een zoekopdracht kan men doorklikken naar de gewenste tekst. Deze biedt de mogelijkheid door te schakelen naar de in het register voorafgaande of volgende tekst, of naar de afbeelding(en) van de betreffende tekst in de registers.
In het linkermenu geeft knop ‘Registers‘ toegang tot een lijst van tot nu uitgegeven registerdelen, waarbinnen met per deel kan kiezen voor een beschrijving ervan alsmede voor de mogelijkheid om het betreffende deel virtueel door te bladeren. Vanuit een afbeelding kan vervolgens weer worden doorgeklikt naar de gevonden tekst(en) op de betreffende pagina.
In het Nationaal Archief te Den Haag worden de registers bewaard die zijn opgemaakt in de eerste helft van de 14e eeuw in de kanselarij van de graven van Holland en Zeeland uit het Henegouwse huis, dat regeerde van 1299 tot 1345. In deze registers, bijgehouden vanaf 1316, werden voornamelijk door de graaf uitgevaardigde oorkonden afgeschreven, maar ook door anderen uitgevaardigde oorkonden bestemd voor de graaf alsmede andere teksten van belang voor het bestuur van het graafschap, zoals lijsten van lenen. De meeste teksten dateren uit de periode dat de registratie werd bijgehouden, maar ook oudere oorkonden zijn wel opgenomen wanneer daartoe aanleiding werd gezien. In totaal beschikken we over 22 registerdelen, samen bijna 2000 pagina’s, waarin, samen met enkele aanvullende registraties, ruim 3500 oorkonden en andere teksten zijn opgetekend. In deze electronische editie zijn al deze registers uitgegeven, met die aanvullende registraties uit dezelfde periode, te weten die achterin het zogenoemde ‘Papieren cartularium’ met zijn kopie, en het registertje ‘Pauca collecta’.
De registratie is onder graaf Willem III (1304-1337) volgens een geografisch principe opgezet: voor de diverse delen van het graafschap werden verschillende registers aangelegd, evenals voor de buitenlandse vorstendommen waarmee contact werden onderhouden. Aldus ontstonden registers voor Zeeland, Noordholland (ruwweg de huidige provincie Zuid-Holland benoorden de Maas), Zuidholland (de rest van het huidige Zuid-Holland, inclusief de Grote Waard), Kennemerland, Friesland, Amstelland-Waterland, Woerden en Henegouwen, alsmede voor Utrecht, Gelre, Brabant en Duitsland-Engeland.
De registers zijn in tweevoud opgemaakt. De primaire registratie, waarin de uitgaande oorkonden bij wijze van sprake van dag tot dag werden ingeschreven (waarschijnlijk op basis van de conceptteksten), werd uitgevoerd in klein formaat boeken (ca. 30 x 20 cm). In 1324 heeft men van die primaire registers kopieën gemaakt in groot formaat (ca. 38 x 28 cm); deze duplicaten werden daarna op gezette tijden bijgewerkt. De originele delen met oudste primaire registratie, van 1316 tot het voorjaar van 1324, zijn verloren gegaan. Al in de jaren ’20-’30 is dat oudste gedeelte evenwel nogmaals gekopieerd, soms naar de grote duplicaatdelen, meestal evenwel naar de oorspronkelijke registratie, die toen blijkbaar nog voorhanden was. Deze secundaire kopieën zijn toegevoegd aan de klein formaat registers. De registratie is derhalve volledig overgeleverd, meestal in duplo; alleen voor de registers Woerden, Gelre en Duitsland-Engeland zijn de kleine delen verloren gegaan en bezitten we slechts de grote duplicaten.
Voor regering van graaf Willem IV (1337-1345) is de situatie iets anders: uit die periode hebben we slechts één register, het grote duplicaat, waarin alle oorkonden zijn afgeschreven, maar daarbinnen zijn de stukken nog steeds geografisch gerangschikt.
Source : Historici.nl
L'Agenda des Médiévistes 